Posted inDengue ICD11-01-Certain infectious or parasitic diseases Version-Thai(ภาษาไทย)

ไข้เลือดออก (Dengue Fever)

โรคไข้เดงกี (Dengue Fever)

โรคไข้เดงกี (Dengue Fever)

  • ICD-10:
    • A90 Dengue fever [classical dengue]
    • A91 Dengue haemorrhagic fever
  • ICD-11:
    • 1D2Z Dengue fever, unspecified
    • 1D20 Dengue without warning signs
    • 1D21 Dengue with warning signs
    • 1D22 Severe dengue
⚠️ บทความนี้สำหรับบุคลากรทางการแพทย์ — English Version Click →

Key points

  • โรคไข้เดงกีเกิดจาก Dengue Virus (DENV-1 ถึง DENV-4) ถ่ายทอดโดยยุง Aedes aegypti และ Aedes albopictus
  • Clinical spectrum: Asymptomatic → Classical Dengue → Severe Dengue
  • Pathogenesis สำคัญ: Plasma leakage, Shock, Severe bleeding, Organ impairment
  • ไม่มี Specific antiviral; การรักษา Supportive care มีความสำคัญ
  • มาตรการควบคุมยุงและ Dengue Vaccine (TAK-003/Q-denga) เป็น Prevention strategy

Overview

โรคไข้เดงกี (Dengue Fever) เป็น Acute Viral Illness ที่เกิดจาก Dengue Virus ซึ่งจัดอยู่ในตระกูล Flaviviridae ลักษณะของโรคมี Clinical spectrum ตั้งแต่ Asymptomatic infection, Classical Dengue Fever จนถึง Severe Dengue ที่อาจมี Shock, Severe Bleeding และ Organ impairment. การติดเชื้อครั้งแรก (Primary infection) มักทำให้เกิดภูมิคุ้มกันถาวรต่อ Serotype นั้น แต่การติดเชื้อซ้ำกับ Serotype อื่น (Secondary infection) เพิ่มความเสี่ยง Severe Dengue ผ่านกลไก Antibody-Dependent Enhancement (ADE).

Clinical course ของ Dengue มี 3 ระยะสำคัญ ได้แก่ Febrile phase (ไข้สูง, Myalgia, Headache, Rash), Critical phase (ช่วง Defervescence, Plasma leakage, Shock risk), และ Recovery phase (Reabsorption ของ Plasma, Convalescent rash). การวินิจฉัยอาศัย Clinical suspicion ในพื้นที่ Endemic ร่วมกับการตรวจทางห้องปฏิบัติการ เช่น NS1 Antigen, RT-PCR และ Serology. แม้จะไม่มี Specific antiviral therapy แต่การดูแลแบบ Supportive โดยเฉพาะ Fluid management สามารถลดอัตราตายได้อย่างมีนัยสำคัญ.

ปัจจุบัน WHO ประมาณว่ามีผู้ติดเชื้อ Dengue มากกว่า 390 ล้านรายต่อปี โดยมีผู้ป่วยที่มีอาการราว 96 ล้านราย. การระบาดพบมากในเขตร้อนและกึ่งร้อน โดยเฉพาะ Southeast Asia, Western Pacific และ Latin America. การควบคุมโรคพึ่งพา Vector control (กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุง, ใช้มุ้ง, Repellent) และมีการใช้ Vaccine ใหม่ (TAK-003, Q-denga) ในบางประเทศสำหรับเด็กในพื้นที่ High transmission.

Microbiology

Dengue Virus เป็น Enveloped, Positive-sense, Single-stranded RNA virus อยู่ในสกุล Flavivirus ของตระกูล Flaviviridae. Virion มีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 50 นาโนเมตร ประกอบด้วย Envelope glycoprotein (E protein) ที่มีบทบาทสำคัญในการเข้าสู่เซลล์, Membrane protein (M protein) และ Capsid protein (C protein). Genome RNA (~11 kb) ทำหน้าที่เป็น Messenger RNA โดยตรง และเข้ารหัส Polyprotein ที่ถูกตัดแยกเป็น Structural และ Non-structural proteins.

มี 4 Serotypes (DENV-1, DENV-2, DENV-3, DENV-4) ซึ่ง Antigenically distinct แม้จะมีความคล้ายคลึงกันมากกว่า 65%. การติดเชื้อครั้งแรกสร้าง Long-term immunity ต่อ Serotype นั้น แต่ให้เพียง Temporary cross-protection ต่อ Serotype อื่น. ดังนั้นการติดเชื้อซ้ำต่าง Serotype เป็น Risk factor สำคัญของ Severe Dengue.

Transmission หลักคือการถูกกัดโดยยุง Aedes aegypti และ Aedes albopictus ซึ่งเป็น Day-biting mosquitoes ที่อาศัยในเขตเมือง. ยุงติดเชื้อหลังดูดเลือดในช่วงที่มนุษย์มี Viraemia และสามารถแพร่ต่อได้หลังผ่าน Extrinsic incubation period ประมาณ 8–12 วัน. Human เป็น Amplifying host ที่สำคัญที่สุดในวงจรการแพร่เชื้อ. Routes อื่น ๆ เช่น Vertical transmission และ Transfusion transmission พบได้แต่ไม่บ่อย.

Pathogenesis ของ Dengue เกี่ยวข้องทั้ง Direct viral cytopathic effect และ Immune-mediated injury. Virus เข้าสู่เซลล์ผ่านการจับกับ Receptor (เช่น DC-SIGN, Heparan sulfate, Mannose receptor) และถูก Internalised โดย Endocytosis. Viral RNA replication เกิดใน Cytoplasm ของ Infected cell เช่น Dendritic cell, Monocyte, Macrophage และ Hepatocyte. ผลลัพธ์คือ Cytokine storm และ Endothelial dysfunction ที่เป็นสาเหตุหลักของ Plasma leakage.

Dengue virus structure

Structure of Dengue virus showing Envelope (E), Membrane (M), and RNA core

Dengue virus life cycle

Dengue virus replication cycle and host cell interaction

Pathophysiology

Key points

  • Plasma leakage เป็น hallmark ที่สำคัญที่สุดของ Severe Dengue
  • สาเหตุหลักมาจาก Endothelial dysfunction และ Glycocalyx disruption
  • Cytokine storm และ Immune activation เป็นตัวกระตุ้นให้เกิด Capillary permeability ↑
  • ผลลัพธ์ทางคลินิก: Hemoconcentration, Hypotension, Shock, Pleural effusion, Ascites
  • Critical phase (24–48 ชั่วโมงรอบ Defervescence) เป็นช่วงที่ Plasma leakage ชัดที่สุด

Plasma leakage ใน Dengue fever เป็นกลไกทางพยาธิสรีรวิทยาที่ซับซ้อน ซึ่งเกิดจากการตอบสนองของร่างกายต่อการติดเชื้อ Dengue virus มากกว่าที่จะเกิดจากการทำลาย Endothelial cell โดยตรง. การติดเชื้อ Virus เริ่มที่ Dendritic cell, Monocyte และ Macrophage ทำให้เกิด Immune activation และการหลั่ง Cytokines และ Chemokines จำนวนมาก เช่น TNF-α, IL-6, IL-8, Interferon-γ และ VEGF. สารเหล่านี้มีบทบาทสำคัญในการเพิ่มความสามารถในการซึมผ่านของเส้นเลือดฝอย (Capillary permeability).

Endothelial glycocalyx layer (EGL) ซึ่งทำหน้าที่เป็น barrier สำคัญ ในการควบคุม plasma protein leakage ถูกทำลายหรือเปลี่ยนแปลงโครงสร้าง เมื่อเกิด Cytokine storm. Glycocalyx degradation นำไปสู่การรั่วของ Albumin และ Plasma component ออกสู่ Interstitial space. ส่งผลให้เกิด Hemoconcentration (Hematocrit ↑ อย่างมีนัยสำคัญ) และ Hypovolaemia. ภาพทางคลินิกคือการเกิด Pleural effusion, Ascites, Gallbladder wall edema และหากรุนแรงจะเกิด Dengue Shock Syndrome (DSS).

Plasma leakage มักเกิดขึ้นใน Critical phase ของโรค ซึ่งตรงกับช่วง Defervescence (วันที่ 3–7 ของอาการป่วย). ผู้ป่วยอาจเริ่มด้วยอาการ Warning signs เช่น Abdominal pain, Persistent vomiting, Hepatomegaly และ Rapid fall ของ Platelet ร่วมกับ Rising Hematocrit. กลไกนี้สัมพันธ์โดยตรงกับการสูญเสีย Plasma volume และทำให้ผู้ป่วยเสี่ยงต่อ Hypotension และ Shock.

อีกหนึ่งกลไกที่สำคัญคือ Antibody-Dependent Enhancement (ADE) ซึ่งเกิดใน Secondary infection. Non-neutralising antibody จากการติดเชื้อครั้งแรก จับกับ Virus ของ Serotype อื่นและนำพาเข้าสู่ Fc receptor-bearing cell เช่น Monocyte และ Macrophage ได้มากขึ้น. ส่งผลให้ Viral replication ↑ และกระตุ้น Immune response รุนแรงกว่าเดิม. ปรากฏการณ์นี้เป็นเหตุผลว่าทำไม Secondary infection จึงสัมพันธ์กับ Severe Dengue และ Plasma leakage ที่รุนแรง.

ในแง่การตรวจวินิจฉัย Plasma leakage สามารถตรวจพบด้วย Serial Hematocrit, Clinical examination และ Imaging เช่น Ultrasound ที่พบ Pleural effusion, Ascites หรือ Gallbladder wall thickening. การเฝ้าระวังใกล้ชิดในช่วง Critical phase จึงมีความสำคัญมาก เพราะ Plasma leakage มีแนวโน้มเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว และหากไม่ได้รับ Fluid resuscitation อย่างทันท่วงที จะนำไปสู่ Circulatory collapse และ Multi-organ failure.

หลังจากผ่าน Critical phase เข้าสู่ Recovery phase Vascular permeability จะกลับสู่ภาวะปกติ. Plasma ที่รั่วไหลออกมาจะถูกดูดกลับเข้าสู่ Intravascular space ทำให้ผู้ป่วยมีความเสี่ยง Fluid overload หากให้ IV fluid เกินความจำเป็น. ดังนั้นการเข้าใจพลวัตของ Plasma leakage และการบริหารจัดการ Fluid อย่างเหมาะสม เป็นหัวใจของการลด Mortality ของ Dengue fever.

Plasma leakage in dengue pathophysiology

Plasma leakage in Dengue Shock Syndrome

Dengue virus and host immune interaction

Dengue virus infection triggers immune response → endothelial dysfunction → plasma leakage

Clinical Presentation

Incubation period: 4–10 days. Illness has 3 phases: Febrile, Critical, Recovery. Warning signs predict Severe Dengue.

Sign & Symptom Pathogenesis Frequency Specificity
High fever Viraemia, cytokine release ++++ +
Headache, retro-orbital pain, myalgia Cytokine-mediated inflammation +++ +
Maculopapular rash Immune-mediated vascular reaction ++ ++
Bleeding (petechiae, GI bleeding) Thrombocytopenia, coagulopathy ++ +++
Plasma leakage (ascites, shock) Capillary permeability + ++++

Investigation

การสืบค้นทางห้องปฏิบัติการสำหรับ Dengue fever จำเป็นทั้งเพื่อยืนยันการวินิจฉัยและประเมินความรุนแรงของโรค. การตรวจจำเพาะ (Specific test) ได้แก่:

Specific test

  • RT-PCR: Gold standard ใช้ตรวจ Dengue RNA ได้ตั้งแต่วัน 0–5 ของอาการ.
  • NS1 Antigen: ตรวจได้ใน Early febrile phase (0–5 วัน) ด้วย ELISA หรือ Rapid test.
  • IgM/IgG Serology: IgM ตรวจพบหลังวันที่ 5; High IgG + Low IgM บ่งชี้ Secondary infection.
General finding
  • Thrombocytopenia (<100,000/µL)
  • Hemoconcentration (Hct ↑ ≥20%)
  • Leucopenia ร่วมกับ Neutropenia
  • Mild–moderate ↑ AST/ALT
  • Urinalysis อาจพบ Hematuria หรือ Proteinuria
  • Imaging: Pleural effusion, Ascites, Gallbladder wall edema

Diffential Diagnosis (DDx)

เนื่องจาก Dengue มีอาการไข้เฉียบพลันและอาจมีอาการร่วมหลากหลาย จึงต้องแยกโรคกับ Tropical infections อื่น ๆ:

Disease Signs & Symptoms Lab finding Specific test for ruleout Other clues
Malaria Fever, chills, anaemia, splenomegaly Thrombocytopenia, Hemolysis Thick/thin smear, Rapid malaria test ประวัติเดินทางในพื้นที่ Endemic; Periodic fever
Chikungunya High fever + Severe arthralgia/arthritis Platelet ปกติส่วนใหญ่ RT-PCR, Serology ปวดข้อรุนแรงและยาวนานกว่า Dengue
Leptospirosis Fever, Myalgia, Conjunctival suffusion, Jaundice Leucocytosis, Renal/hepatic dysfunction MAT, PCR ประวัติสัมผัสน้ำ/สัตว์ปนเปื้อน
Typhoid fever Step-ladder fever, Abdominal pain, Rose spots Leucopenia, LFT abnormal Blood/stool culture อาการ GI เด่นชัด, Relative bradycardia
COVID-19/Influenza Fever, Myalgia, Respiratory symptoms Lymphopenia RT-PCR/Ag test อาการทางระบบหายใจเด่นกว่า

Treatment

ไม่มี Specific antiviral. หลักคือ Supportive care: Careful fluid management ตาม WHO protocol, Monitor Hct, Platelet, Urine output, Paracetamol สำหรับไข้, หลีกเลี่ยง NSAIDs/Aspirin. Transfusion ใช้เมื่อมี Severe bleeding หรือ Hemodynamic instability.

Guideline (Fluid Management in Dengue)

แนวทางการรักษา Dengue ในประเทศไทย (Thai guideline: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข) เน้นการดูแล Fluid management อย่างระมัดระวังและใกล้ชิด เนื่องจาก Plasma leakage เป็นสาเหตุสำคัญของ Severe dengue และ Dengue shock syndrome (DSS). เป้าหมายคือการให้สารน้ำอย่างพอดีเพื่อคง Perfusion และป้องกัน Fluid overload.

หลักการทั่วไป

  • ใช้ Crystalloid (Ringer’s lactate หรือ 0.9% NSS) เป็นสารน้ำหลัก.
  • ห้ามใช้ Hypotonic solution, 5% Dextrose เดี่ยว ๆ, หรือ Colloid โดยไม่มีข้อบ่งชี้.
  • ประเมินผู้ป่วยทุก 1–2 ชั่วโมงในช่วง Critical phase (วันที่ 3–7 หลังเริ่มมีอาการ).
  • ติดตาม Vital signs, Urine output (≥0.5 mL/kg/hr), Serial Hct อย่างใกล้ชิด.
  • การให้สารน้ำต้องปรับตาม Clinical response และค่า Hematocrit.

1. Dengue with warning signs (ไม่มี shock)

  • เริ่ม IV fluid 5–7 mL/kg/hr (Crystalloid) เป็นเวลา 1–2 ชั่วโมง.
  • ถ้าดีขึ้น → ลดเหลือ 3–5 mL/kg/hr อีก 2–4 ชั่วโมง, จากนั้น 2–3 mL/kg/hr.
  • ถ้า Hct ↑ หรืออาการไม่ดีขึ้น → พิจารณาปรับอัตราเป็น Protocol ของ DSS.

2. Dengue Shock Syndrome (DSS)

  • เริ่ม Crystalloid bolus 10–20 mL/kg ภายใน 1 ชั่วโมง.
  • ประเมินซ้ำหลังให้ bolus:
    • ถ้าอาการดีขึ้น (BP ดีขึ้น, Urine output ดีขึ้น, Hct คงที่หรือลดลง) → ปรับลดเป็น 5–7 mL/kg/hr แล้ว taper ตามอาการ.
    • ถ้า Hct ↑ ต่อ → ให้ bolus ซ้ำ (Crystalloid อีก 10–20 mL/kg).
    • ถ้า Hct ↓ ร่วมกับ Shock persistent → สงสัย Bleeding → ให้ PRC transfusion.
  • ถ้า Shock refractory หลัง Crystalloid 40–60 mL/kg → พิจารณา Colloid (Dextran/Albumin) ตามข้อบ่งชี้.

3. Recovery phase

  • เมื่อ Plasma leakage หยุด (ประมาณ 24–48 ชั่วโมงหลัง Critical phase) → Vascular permeability ฟื้นตัว.
  • สารน้ำที่ให้เกินจะถูกดูดกลับเข้าสู่ Intravascular → เสี่ยง Fluid overload (Pulmonary edema, CHF).
  • จึงต้อง ลดหรือหยุด IV fluid ทันทีเมื่อผู้ป่วย Hemodynamically stable และรับประทานน้ำได้.

สรุป: Thai guideline ย้ำว่าการดูแล Fluid ต้อง “ไม่ขาดและไม่เกิน” โดยเน้นการประเมินผู้ป่วยซ้ำอย่างต่อเนื่อง และการปรับตาม Clinical + Hematocrit เพื่อป้องกันทั้ง Shock และ Fluid overload. ด้วยการปฏิบัติตาม protocol อย่างเคร่งครัด อัตราตายของ Severe dengue สามารถลดได้ต่ำกว่า 1%.

Example Doctor Orders

Case 1: Dengue with Warning Signs (Adult, 50 kg)

Diagnosis: Dengue fever with warning signs

Orders:

  • Admit medical ward, bed rest, monitor vitals q2h
  • IV fluid: Ringer’s lactate 5 mL/kg/hr × 50 kg = 250 mL/hr × 2 hr, then taper 3 mL/kg/hr = 150 mL/hr × 4 hr, then 2 mL/kg/hr = 100 mL/hr as tolerated
  • Paracetamol 500 mg PO q6h prn fever (T >38.5 °C), avoid NSAIDs/aspirin
  • CBC, Hct, Platelet q12h; strict input & output charting
  • No IM injection, avoid unnecessary blood draw

Physician: ______ License: ______ Date: ______

Case 2: Dengue Shock Syndrome (Adult, 50 kg)

Diagnosis: Severe dengue with shock (DSS)

Orders:

  • Admit ICU, monitor vitals q15min during resuscitation
  • Initial fluid resuscitation: Ringer’s lactate 15 mL/kg × 50 kg = 750 mL IV over 1 hr
  • Reassess: If improved → reduce to 7 mL/kg/hr × 50 kg = 350 mL/hr × 2–4 hr, then taper accordingly
  • If Hct ↑ with persistent shock → repeat bolus 10 mL/kg = 500 mL IV over 1 hr
  • If Hct ↓ with unstable vitals → suspect bleeding → transfuse PRC 10 mL/kg = 500 mL
  • Oxygen mask 5 L/min, keep urine output ≥0.5 mL/kg/hr
  • Lab: CBC, Hct q2–4h; coagulation profile; LFT, RFT
  • Prepare PRC, Platelet concentrate as per indication

Physician: ______ License: ______ Date: ______

Note for education: IV rate calculation should be weight-based. For adult 50 kg: – 5 mL/kg/hr = 250 mL/hr – 3 mL/kg/hr = 150 mL/hr – 2 mL/kg/hr = 100 mL/hr – 15 mL/kg bolus = 750 mL/hr – 10 mL/kg bolus = 500 mL/hr

Prognosis

การพยากรณ์โรคของ Dengue fever โดยทั่วไปถือว่าดี ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีอาการไม่รุนแรงและหายภายใน 7–10 วัน โดยไม่ทิ้งผลแทรกซ้อนถาวร. อย่างไรก็ตาม ความรุนแรงของโรคมีความแตกต่างกันตั้งแต่ Asymptomatic infection ไปจนถึง Severe dengue ที่มี Plasma leakage, Shock และ Severe bleeding. ปัจจัยสำคัญที่สัมพันธ์กับการพยากรณ์โรคที่ไม่ดี ได้แก่ การติดเชื้อซ้ำต่าง Serotype (Secondary infection), อายุที่น้อยมากหรือสูงมาก, โรคร่วมเรื้อรัง เช่น Diabetes, Hypertension, Chronic kidney disease, และการตั้งครรภ์.

อัตราตายของ Dengue ในผู้ป่วยที่ไม่มีภาวะแทรกซ้อนอยู่ต่ำกว่า 0.1% แต่ใน Severe dengue โดยเฉพาะ Dengue shock syndrome (DSS) อัตราตายอาจสูงถึง 20% หากไม่ได้รับการรักษา. แต่หากได้รับการดูแลตามมาตรฐาน WHO/Thai guideline โดยเน้นการเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดและการจัดการสารน้ำอย่างเหมาะสม อัตราตายสามารถลดลงเหลือต่ำกว่า 1%. ดังนั้น การวินิจฉัยและการรักษาในระยะต้น มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการลด Mortality.

ผู้ป่วยบางรายอาจมีผลข้างเคียงในช่วงพักฟื้น เช่น Fatigue, Hair loss, Arthralgia หรือ Depression ซึ่งมักเป็นเพียงชั่วคราวและหายได้เองใน 2–4 สัปดาห์. ไม่มีหลักฐานว่ามี Chronic infection หรือ Persistent viraemia ในผู้ป่วย Dengue. การติดตามผู้ป่วยหลังออกจากโรงพยาบาลควรรวมถึงการประเมินอาการอ่อนเพลีย, Nutritional support, และการให้คำแนะนำในการป้องกันการติดเชื้อครั้งใหม่.

Conclusion

Conclusion / Take-home message

  • โรคไข้เดงกีเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญของประเทศไทยและภูมิภาคเขตร้อน
  • พลวัตของโรคมี 3 ระยะ: Febrile, Critical, Recovery; Critical phase เป็นระยะที่เสี่ยงที่สุด
  • Pathogenesis ของ Severe dengue เกี่ยวข้องกับ Plasma leakage, Shock และ Cytokine-mediated injury
  • การวินิจฉัยต้องอาศัย Clinical suspicion + Specific laboratory test (RT-PCR, NS1, Serology)
  • Fluid management คือหัวใจของการรักษา: ให้เพียงพอเพื่อป้องกัน Hypovolemic shock แต่หลีกเลี่ยง Fluid overload
  • การป้องกันเน้น Vector control และ Dengue vaccine (TAK-003) ในพื้นที่ High transmission
  • อัตราตายของ Severe dengue ลดลงอย่างมาก (<1%) หากปฏิบัติตาม WHO/Thai guideline อย่างเคร่งครัด

โดยสรุป การจัดการผู้ป่วย Dengue fever จำเป็นต้องมีการดูแลที่เน้นความสมดุลของ Fluid management, การเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง และการตรวจพบ Warning signs อย่างทันท่วงที. การเข้าใจ Pathophysiology โดยเฉพาะกลไกของ Plasma leakage ทำให้แพทย์สามารถคาดการณ์และป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้. นอกจากนี้ การใช้มาตรการควบคุมยุงและการพิจารณาใช้วัคซีนในพื้นที่ที่มีความชุกสูง จะช่วยลดภาระของโรคในระดับสาธารณสุข. Dengue fever แม้จะไม่มีการรักษาเฉพาะเจาะจง แต่ด้วยการดูแลที่เหมาะสม ผู้ป่วยสามารถหายได้อย่างสมบูรณ์และมีคุณภาพชีวิตที่ดีหลังการรักษา.

Quiz (USMLE OSCE)

What is the gold standard test for early diagnosis of Dengue (day 0–5)?
RT-PCR for DENV RNA; NS1 antigen is also highly useful in early febrile phase.
During which phase does plasma leakage usually occur?
Critical phase, usually at defervescence (day 3–7), lasting 24–48 hours.
Name 3 WHO warning signs for severe Dengue.
Abdominal pain/tenderness, persistent vomiting, mucosal bleeding, hepatomegaly ≥2 cm, rising Hct with falling platelets.
What is the hallmark laboratory finding of plasma leakage?
Hemoconcentration (Hct ↑ ≥20%) with thrombocytopenia.
Which drug should be avoided in Dengue for fever control?
NSAIDs and Aspirin, due to bleeding risk. Only Paracetamol is recommended.
How is fluid therapy guided in Dengue shock syndrome?
Guided by serial Hct, clinical response, urine output (≥0.5 mL/kg/hr).
What distinguishes Chikungunya from Dengue clinically?
Severe prolonged arthralgia/arthritis in Chikungunya; Platelets usually normal.
What is the recommended initial fluid bolus for DSS in adults?
10–20 mL/kg isotonic crystalloid (e.g., RL) over 15–30 minutes.
What vector transmits Dengue virus?
Aedes aegypti (primary) and Aedes albopictus (secondary).
What is the current WHO recommendation for Dengue vaccine?
TAK-003 (Q-denga), 2 doses (0, 3 months) for children 6–16 years in high-transmission areas, per national policy.

Frequently Asked Questions (FAQ)

Q: ผู้ป่วย Dengue fever ที่มีเกล็ดเลือดต่ำ ต้องให้ Platelet transfusion หรือไม่?

A: ใน Thai guideline แนะนำว่าไม่จำเป็นต้องให้ Platelet transfusion หากผู้ป่วยไม่มี Active bleeding หรือไม่มีการทำหัตถการที่เสี่ยงสูง. การให้ Platelet prophylaxis ไม่ช่วยลดความเสี่ยงของ Severe bleeding และอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น Fluid overload หรือ Transfusion reaction. เกณฑ์ที่ควรพิจารณาให้ Platelet คือเกล็ดเลือด <10,000/µL หรือมี Clinical significant bleeding.

Q: Dengue fever ต่างจาก Chikungunya อย่างไร?

A: ทั้งสองโรคเป็น Arboviral infection ที่มียุง Aedes เป็นพาหะและมีอาการคล้ายกันในระยะไข้. อย่างไรก็ตาม Chikungunya มีลักษณะเด่นคือ Severe arthralgia/arthritis ที่ยาวนาน และ Platelet มักไม่ต่ำมาก. ในขณะที่ Dengue มีความเสี่ยง Severe plasma leakage, Shock, และ Severe bleeding โดยเฉพาะใน Secondary infection. ดังนั้นการตรวจยืนยันด้วย RT-PCR หรือ Serology มีความสำคัญในการแยกโรค.

Q: ยาลดไข้ที่ปลอดภัยสำหรับผู้ป่วย Dengue คืออะไร?

A: ยาที่แนะนำคือ Paracetamol (Acetaminophen) ในขนาด 500–1000 mg PO q6h (ไม่เกิน 4 g/วัน). ไม่ควรใช้ NSAIDs (เช่น Ibuprofen) หรือ Aspirin เพราะเพิ่มความเสี่ยงของ Gastric mucosal injury และ Bleeding.

Q: ช่วงไหนที่ต้องเฝ้าระวังมากที่สุด?

A: ช่วง Critical phase ซึ่งตรงกับระยะ Defervescence (วันที่ 3–7 ของอาการ) เป็นช่วงที่ผู้ป่วยมีความเสี่ยงสูงต่อ Plasma leakage, Shock และ Organ dysfunction. ต้องมีการติดตาม Vital signs, Serial Hct, Platelet และ Urine output อย่างใกล้ชิดทุก 1–2 ชั่วโมง. การสังเกต Warning signs เช่น Abdominal pain, Persistent vomiting, Mucosal bleeding, Hepatomegaly, และ Hct rising with platelet dropping มีความสำคัญมาก.

Q: Dengue vaccine มีบทบาทในประเทศไทยหรือไม่?

A: ปัจจุบัน WHO 2024 แนะนำวัคซีน TAK-003 (Q-denga) สำหรับเด็กอายุ 6–16 ปี ในพื้นที่ High transmission. การใช้วัคซีนขึ้นกับ National policy และ Local epidemiology ของประเทศไทย. แม้วัคซีนไม่สามารถป้องกันได้ 100% แต่ช่วยลด Risk ของ Symptomatic dengue และ Severe dengue ได้อย่างมีนัยสำคัญ. อย่างไรก็ตาม การป้องกันโรคยังต้องอาศัย Vector control เป็นหลัก.

Q: ผู้ป่วย Dengue สามารถหายสนิทหรือมีผลแทรกซ้อนระยะยาวหรือไม่?

A: ผู้ป่วยส่วนใหญ่หายสนิทภายใน 1–2 สัปดาห์ โดยไม่มีผลแทรกซ้อนถาวร. แต่บางรายอาจมีอาการ Fatigue, Hair loss, Arthralgia หรือ Depression ชั่วคราวหลังฟื้นตัว. ไม่มีหลักฐานว่า Dengue ทำให้เกิด Chronic infection หรือ Persistent viraemia. ผู้ป่วย Severe dengue หากได้รับการดูแลไม่เหมาะสมอาจมีผลกระทบต่อ Liver, Kidney หรือ CNS ได้.

Disclaimer: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาสำหรับบุคลากรทางการแพทย์เท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำการรักษาสำหรับผู้ป่วยรายบุคคล www.banmor.org

References

  1. World Health Organization. Dengue guidelines for diagnosis, treatment, prevention and control. 2009.
  2. WHO Dengue vaccine position paper. Weekly Epidemiological Record. 2024.
  3. CDC. Dengue Case Management Pocket Guide. 2024.
  4. Tayal A, et al. Management of Dengue: An Updated Review. J Family Med Prim Care. 2022.
  5. Singh RK, et al. Updates in the Management of Dengue Shock Syndrome. 2023.
  6. ICD-11 MMS (v2025-01). Block 1D62 Dengue.

Author & Review

Compiled from peer-reviewed literature and international guidelines. Adapted and reviewed by:
Author image
Author image
Author image
Author image

Teerawat Suwannee MD

Medical Doctor License 44780
นายแพทย์ธีรวัฒน์ สุวรรณี ว.44780
บ้านหมอ.org – www.banmor.org
Medical Library for Medical Profession